OVER VONDELMOLEN

Al meer dan 150 jaar passie voor peperkoek

Waar en wanneer peperkoek echt ontstaan is blijft een beetje een raadsel, maar we weten wel zeker dat de Egyptenaren, de Oude Grieken en de Romeinen er al hun versie van aten. Peperkoek is dus al duizenden jaren een vast onderdeel van onze voeding.

De eerste gekende bronnen over peperkoek vinden we terug in het Oude Egypte waar een koek werd gemaakt van granen, specerijen en honing.

Voor de Grieken was honingkoek zo belangrijk dat ze hem jaarlijks offerden om de goden goed gezind te stemmen.

Ook de Romeinen namen die traditionele zoete koek graag over en verfijnden het recept met wat peper en gedroogd fruit. Nadien verdween de koek een tijdje uit de Europese keuken om dan in middeleeuwse kloosters terug op tafel te komen.

Nadat het gebak tijdens de vroege middeleeuwen even van het menu verdween kwamen de Europese kruisvaarders op hun tochten naar Jeruzalem in contact met de heerlijke honingkoek. Eens terug in Europa waren het dan ook de kloosters die de koek begonnen maken. Kloosters hielden bijen en verbouwden graan. Dankzij nieuwe specerijen uit het Oosten hadden ze alle ingrediënten voor de koek in huis.

Eén van die nieuwe – en meest waardevolle – ingrediënten was peper. Dankzij de toevoeging van die specifieke kruiden kreeg de koek de naam peperkoek, zoals we de lekkernij ook vandaag nog kennen.

De peper maakte van de koek een exclusief en felbegeerd goedje waardoor het erg populair werd als geschenk tussen hoogwaardigheidsbekleders.

In het machtige Mongoolse rijk van Genghis Khan dat zich begin 13e eeuw uitstrekte van de Donau tot aan China was een voedzame koek met honing en kruiden een vast onderdeel van het soldatenrantsoen. In het oude China werd hij Mi-kong genoemd. De honingkoek zorgde voor de nodige krachten bij de krijgers die vaak heel lang onderweg waren.

Vanaf de 13e eeuw wordt peperkoek een heel gegeerde lekkernij in Vlaanderen. Het bakken van de koek wordt dan een tot kunst verheven ambacht in verschillende Vlaamse steden. Vooral Gent stond gekend voor zijn peperkoek die werd afgewerkt met gekonfijte appelsienschil en amandelen. Vanuit Gent floreerde de handel in peperkoek met Engeland, waar enkel gingerbread met kandijsuikerstroop bestond.

Er ontstonden gilden die de erkenning kregen om peperkoek te mogen bakken volgens vooraf bepaalde receptuur en vorm. In Antwerpen werd het beroep van peperkoekbakker officieel vastgesteld. Over het hele land ontstonden tradities om peperkoek te schenken als oorkonde, bij de borrel of aan de gelovigen na Pasen. Sindsdien is onze peperkoek niet meer weg te denken uit Vlaanderen.

Via Vlaanderen raakte peperkoek ook populair in andere Europese landen. Zo zou Filips de Goede na zijn verblijf bij ons zijn eigen peperkoekbakker mee naar Frankrijk hebben genomen. De lekkernij raakte er zo populair dat er in de 16e eeuw in Parijs een heel eigen Foire du pains d’épices werd opgericht. Ook Reims en Dijon (waar de koek als bij toeval werd ontdekt door honing in plaats van boter aan een recept toe te voegen) werden belangrijke centra voor de productie van peperkoek.

In Nederland zien we peperkoek in het begin van de 16e eeuw verschijnen in Utrecht. Daarna zijn het vooral plaatsen in het noorden van Nederland waar veel van de koek wordt geproduceerd. Ook vandaag is de koek er nog heel populair als ontbijtkoek. Die ontbijtkoek werd oorspronkelijk verkocht aan gelovigen wanneer ze de kerk verlieten, maar daarna ontstonden er tradities waarbij jonge mannen met een bijl taaie ontbijtkoeken in maximaal drie slagen in de lengte doormidden moesten hakken. Dat werd toepasselijk koekhakken genoemd, een gebruik dat nadien ook naar Vlaanderen kwam.

Oude vrachtwagen Vondelmolen

Tot aan de tweede wereldoorlog telde Vlaanderen ongeveer 140 ambachtelijke peperkoekbakkerijen. Echter, omdat het productieproces zo arbeidsintensief is, verdwenen kleine producenten en werd de productie meer geconcentreerd in steden zoals Gent, Sint-Niklaas en Mechelen in Vlaanderen en Verviers en Dinant in Wallonië.

Door concentratie in de distributie, schaalvergroting in de aankoop en de vraag naar een grote productiecapaciteit konden slechts enkele producenten overleven. Vandaag zijn er in Vlaanderen maar twee producenten die onze traditionele peperkoek industrieel verwerken. Vondelmolen is veruit de grootste van de twee en de enige die erkend is als Belgisch streekproduct.

Het is onze missie om de eeuwenoude traditie van de peperkoekbakkerijen volgens de meest moderne normen verder op de markt te blijven brengen. Dankzij Vondelmolen kunnen we blijven genieten van onze heerlijke en voedzame peperkoek.